Nghị định 350/2025/NĐ-CP về khuyến khích phát triển văn học, có hiệu lực từ 15/2/2026, mở ra một chương mới cho nền văn học Việt. Đây là lần đầu tiên lĩnh vực sáng tạo tinh thần được đưa vào một khung pháp lý toàn diện, đồng bộ và có tầm nhìn dài hạn.

Tạo niềm tin và động lực cho người cầm bút

Theo nhiều nhà văn, điểm mạnh nổi bật của Nghị định là việc xây dựng một hệ thống chính sách hỗ trợ từ khâu sáng tác, phổ biến, quảng bá đến bảo vệ quyền tác giả và thúc đẩy chuyển đổi số. Đặc biệt, Nghị định lần đầu tiên khuyến khích doanh nghiệp tư nhân tham gia đầu tư và đồng hành cùng các hoạt động văn học, mở ra nguồn lực xã hội đa dạng cho ngành.

Nhà văn Niê Thanh Mai, Phó Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam, so sánh Nghị định với một “ngọn đuốc” – ánh sáng soi đường và ngọn lửa sưởi ấm, giúp các nhà sáng tạo có thêm động lực bền bỉ. Trước đây, nhiều tác giả chỉ dựa vào đam mê và tài năng mà thiếu cơ chế hỗ trợ lâu dài. Khi có khung pháp lý rõ ràng, các tác phẩm có thể được chuyển thể thành phim, sân khấu, kịch bản, tạo ra chuỗi giá trị sáng tạo mới.

Nhờ Nghị định, Trung ương và địa phương có cơ chế cấp kinh phí, tổ chức các cuộc thi, hoạt động văn học một cách bài bản, mang lại nhiều cơ hội thực tiễn cho nhà văn và nhà thơ.

Doanh nghiệp – Đối tác mới của văn học

Trước Nghị định, nhiều doanh nghiệp chỉ tham gia qua tài trợ hoặc quảng cáo. Giờ đây, với “kim chỉ nam” pháp lý, họ có thể đồng hành một cách chính danh, minh bạch và bền vững, góp phần đa dạng hoá nguồn lực cho văn học.

Hành lang pháp lý vững chắc

Nhà văn Võ Thị Xuân Hà (Hội Nhà văn Việt Nam) cho rằng, một nền văn học phát triển cần “gió” của chính sách để chiếc thuyền sáng tạo có thể đi xa. Nghị định tạo lập hành lang pháp lý vững chắc, nhưng để thực hiện hiệu quả, cần những giải pháp đồng bộ và lâu dài.

Đầu tiên, cần xây dựng cơ chế đãi ngộ thỏa đáng và bảo vệ quyền tác giả. Sáng tạo văn học là lao động trí tuệ đòi hỏi thời gian, tâm huyết và nguồn lực tài chính; do đó, mức nhuận bút phải được nâng cao, đồng thời thiết lập các giải thưởng uy tín với giá trị kinh tế thực tế.

Thứ hai, tăng cường biện pháp bảo hộ bản quyền, đặc biệt trên không gian mạng, với các chế tài mạnh mẽ để bảo vệ lợi ích của tác giả. Khi quyền lợi kinh tế được bảo đảm, nhà văn sẽ dám dấn thân vào các dự án lớn, dài hơi.

Thứ ba, đầu tư cho thế hệ sáng tác trẻ và lĩnh vực lý luận, phê bình. Các trại sáng tác chuyên sâu, các chuyến thực tế tới vùng biên giới, hải đảo sẽ cung cấp chất liệu phong phú cho tác phẩm. Đồng thời, việc khôi phục và nâng cao vai trò của lý luận, phê bình sẽ tạo nên một hệ sinh thái văn học lành mạnh, giúp tác giả nhận diện điểm mạnh và hạn chế trong sáng tác.

Cuối cùng, hiện đại hoá phương thức phổ biến: sách điện tử, sách nói, nền tảng đọc thông minh và kết nối với các ngành nghệ thuật khác (phim, sân khấu, âm nhạc) là yếu tố then chốt trong kỷ nguyên số. Đầu tư dịch thuật các tác phẩm tiêu biểu ra tiếng nước ngoài sẽ đưa văn học Việt Nam ra thế giới.

Văn học và cộng đồng đọc

Nhà văn Võ Thị Xuân Hà nhấn mạnh, không thể thiếu văn hóa đọc trong cộng đồng. Cần xây dựng hệ thống thư viện hiện đại tại trường học và khu dân cư, đồng thời đổi mới phương pháp giảng dạy văn học hướng tới giáo dục thẩm mỹ, giúp học sinh cảm nhận vẻ đẹp của tác phẩm thay vì chỉ học để thi.

Chính phủ cũng nên tạo không gian cởi mở, khuyến khích đa dạng phong cách, đề tài và phương pháp sáng tác, để các tác phẩm vừa phản ánh thời đại vừa giữ gìn bản sắc dân tộc.

Như lời của nhà văn Võ Thị Xuân Hà, “Khuyến khích phát triển văn học không chỉ là hỗ trợ tài chính, mà là xây dựng một hệ sinh thái văn hóa toàn diện, nơi người viết được trân trọng, tác phẩm được lan tỏa và độc giả được nuôi dưỡng.”