Tiêu chuẩn công ty đại chúng và thực tế doanh nghiệp Nhà nước

Luật Chứng khoán 2019 quy định doanh nghiệp phải có ít nhất 10% cổ phiếu có quyền biểu quyết do không ít hơn 100 cổ đông không phải cổ đông lớn nắm giữ để duy trì tư cách đại chúng. Đây là ngưỡng kỹ thuật giúp bảo đảm tính thanh khoản và minh bạch của thị trường.

Trong thực tế, nhiều tập đoàn Nhà nước có vốn hóa hàng tỷ USD lại không đáp ứng ngưỡng này vì cơ cấu cổ đông quá cô đặc. Khi free‑float giảm xuống dưới mức yêu cầu, rủi ro mất tư cách đại chúng và thậm chí hủy niêm yết tăng cao.

Các tập đoàn lớn đang gặp thách thức

PV GAS – ví dụ điển hình

Theo báo cáo mới nhất, Tổng Công ty Khí Việt Nam (PV GAS) có 17.495 cổ đông, trong đó Tập đoàn Công nghiệp‑Năng lượng Quốc gia (PVN) nắm 95,76% quyền biểu quyết. Các cổ đông nhỏ lẻ chỉ chiếm 4,24% vốn, khiến GAS không đạt chuẩn free‑float.

Khác biệt trong danh sách “vướng chuẩn”

Các doanh nghiệp khác như Vimico (KSV), CTCP Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR), Becamex (BCM), Tổng Công ty Hàng không Việt Nam (HVN) và FPT (FOX) đều gặp tình trạng tương tự: cổ đông Nhà nước chiếm hơn 90% cổ phần, dẫn đến thanh khoản thưa thớt và khó tham gia các chỉ số.

Khung pháp lý mới và giảm rủi ro hủy niêm yết

Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Phân tích Yuanta, chỉ ra rằng Luật Quản lý và đầu tư vốn Nhà nước (số 68/2025/QH15) có hiệu lực từ 1/8/2025 đã tạo “điểm tựa” cho các doanh nghiệp đang trong quá trình cơ cấu lại vốn. Khi chuyển đổi sang mô hình công ty cổ phần, doanh nghiệp có thể tạm thời không đáp ứng tiêu chuẩn đại chúng mà không bị hủy niêm yết.

Nhờ quy định này, các nhà phân tích đánh giá rủi ro mất tư cách đại chúng là thấp, đồng thời dự báo một làn sóng thoái vốn tương tự giai đoạn 2016‑2018.

Chiến lược tái cấu trúc và thoái vốn

Nhóm doanh nghiệp thuộc PVN đang tích cực giảm tỷ lệ sở hữu: BSR hiện nắm 92,1% vốn và dự định giảm dưới 90%; PVI dự tính thoái 35% vốn trong 2025‑2026, thu hút dòng tiền tổ chức lớn.

SCIC và Bộ Xây dựng cũng công bố kế hoạch thoái vốn tại Viglacera (38,6%), Nhựa Tiền Phong, DMC, Seaprodex, HND và QTP. Tuy nhiên, một số đợt đấu giá cổ phiếu (VNPT, Becamex) gặp khó khăn do thiếu nhà đầu tư, cho thấy quá trình không phải lúc nào cũng suôn sẻ.

Triển vọng thị trường 2026

Theo các chuyên gia MBS, các doanh nghiệp niêm yết có vốn Nhà nước sẽ trở thành “điểm sáng” cho thị trường trong năm 2026, khi Nghị quyết Kinh tế Nhà nước dự kiến được ban hành. Tiêu chí lựa chọn tập trung vào:

• Vốn hóa lớn, ROE >10%
• Thanh khoản cải thiện, free‑float tăng dần
• Định giá hấp dẫn so với giá trị thực

Dù vậy, giải quyết bài toán free‑float vẫn là rào cản chính. Khi các doanh nghiệp này thành công trong việc đa dạng hoá cổ đông, họ không chỉ duy trì vị thế đại chúng mà còn góp phần nâng cao chất lượng tổng thể của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Minh Châu