Nội dung chính
Mật mía Lâm Thành – Đỏ lửa suốt đêm chờ Tết
Hương thơm ngọt ngào của mật mía lan tỏa từ làng Lâm Thành, khiến bất kỳ ai lướt qua cũng không thể không dừng lại để thưởng thức.
Nghề truyền thống của làng Lâm Thành
Vượt qua cái rét cuối đông, tôi đã tới khu phố Lâm Thành, xã Kim Tân, tỉnh Thanh Hóa – nơi nổi tiếng với làng mật mía. Khi dừng xe trong làn sương sớm, mùi mật mía ngào ngạt, dịu ngọt ngay lập tức chinh phục khứu giác, mang lại cảm giác khoan khoái khó tả.
Ông Nguyễn Văn Quang, người đứng đầu một trong những lò mật lâu năm, chia sẻ rằng nghề nấu mật mía đã được truyền qua nhiều thế hệ kể từ những năm 1980. Khi nhu cầu mật mía tăng, các hộ dân trong làng đã hợp lực hùn vốn, xây dựng các lò ép và nấu mật, tạo nên một cộng đồng nghề thủ công bền vững.
Quy trình ép và nấu mật
Ban đầu, việc ép mía còn dựa vào sức kéo của trâu, tiêu tốn công sức và hiệu quả kinh tế thấp. Đến những năm 1990, một số hộ đã mua máy ép chạy bằng máy nổ, nhờ đó năng suất tăng đáng kể. Hiện nay, gần 20 hộ trong làng đang duy trì nghề nấu mật.
Mùa vụ mía thường bắt đầu vào tháng 9 âm lịch. Khi thu hoạch, các lò mật cũng đồng loạt bật lửa. Đặc biệt vào dịp Tết, nhu cầu tăng cao khiến lò mật phải hoạt động liên tục 24/24 để đáp ứng thị trường. Trung bình, lò của ông Quang ép được khoảng 10 tấn mía mỗi ngày, cho ra hơn 1 tấn mật chất lượng.
Quá trình nấu mật là bước quyết định: mía đã ép lấy nước sẽ được đổ vào chảo lớn, cô đặc lại cho đến khi đạt màu vàng óng. Chủ lò phải liên tục canh lửa, vớt bọt và tạp chất; nếu quá tay, mật sẽ bị đen, giảm giá trị.
Thị trường và giá trị kinh tế
Giá mật mía Lâm Thành hiện dao động từ 16.000 – 18.000 đồng/kg. Sản phẩm không chỉ tiêu thụ trong tỉnh mà còn được xuất khẩu tới Nghệ An, Hà Tĩnh và các tỉnh phía Nam. Nhờ uy tín, các thương lái thường đặt hàng trước khi vụ ép bắt đầu.
Những lò lân cận như của anh Dương cũng đang tăng cường nhân lực thời vụ để đáp ứng nhu cầu. Anh chia sẻ: “Mía sau khi ép nước xong, được cho vào chảo để nấu. Khi mật sôi và đạt màu nhất định, chúng tôi sẽ cho ra thùng phi. Toàn bộ quá trình dựa vào kinh nghiệm của người thợ.”
Thách thức và triển vọng
Năm nay, mưa bão đã làm giảm chất lượng và khối lượng mía thu hoạch, khiến nguồn nguyên liệu khan hiếm hơn. Tuy vậy, nhờ thương hiệu đã được xây dựng, các thương lái vẫn đặt hàng trước khi vụ ép bắt đầu.
Người dân Lâm Thành không chỉ kiếm được thu nhập ổn định mà còn tạo ra việc làm cho hàng chục gia đình. Một lãnh đạo UBND xã Kim Tân xác nhận: “Nấu mật mía là nghề thủ công truyền thống, hiện có hàng chục hộ làm, góp phần giải quyết công ăn việc làm và nâng cao đời sống người dân.”
Nhìn về tương lai, việc áp dụng công nghệ ép hiện đại và đào tạo kỹ thuật nấu mật sẽ giúp nâng cao năng suất, đồng thời bảo tồn giá trị văn hoá của làng mật mía.
Phạm Xuân Chinh
