Nội dung chính
Di sản phố cổ Hà Nội: Từ bảo tồn tĩnh đến trải nghiệm sống động
Ngày nay, các di tích và không gian nghề truyền thống trong lòng phố cổ Hà Nội đang chuyển mình thành những “không gian kể chuyện” sinh động, nơi người dân và khách du lịch có thể chạm vào lịch sử qua trải nghiệm thực tế.
Đình Kim Ngân – Đầu tiên của dự án “di sản sống”
Ban quản lý Hồ Hoàn Kiếm và Phố cổ Hà Nội đã hợp tác với các chuyên gia thiết kế để ra mắt dự án Không gian kể chuyện đình Kim Ngân tại số 42‑44 Hàng Bạc. Đình Kim Ngân, di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, không chỉ là biểu tượng của nghề kim hoàn Thăng Long mà còn là nơi thờ tổ nghề, trung tâm sinh hoạt cộng đồng, và lịch sử đổi tiền, đúc bạc.
Điểm cốt lõi của dự án là hệ thống ngôn ngữ thị giác đồng nhất, lấy hoa văn đặc trưng của đình làm nguồn cảm hứng. Nhóm thực hiện đã khảo sát, số hoá và phóng tác các hình tượng như la hầu, linh thú, hoa lá và các đường nét chạm bạc, tạo ra bộ đồ họa xuyên suốt các khu vực trưng bày, biển chỉ dẫn và vật dụng.
Không gian được bố trí theo chữ “Công” truyền thống, mô phỏng hành trình phát triển tay nghề của thợ kim hoàn. Khi bước vào cổng, khách tham quan sẽ đi qua “ngưỡng cửa nghề” – khu rèn luyện cơ bản, sau đó là khu vực thử nghiệm sáng tạo nơi các tác phẩm đồ họa lớn kể câu chuyện gia nhập nghề và khởi nghiệp. Ở tầng sâu nhất, không gian “Thành Nghệ” trưng bày các tác phẩm đỉnh cao, mô phỏng nghi lễ ra mắt phường hội và cung cấp các hoạt động thực hành như đúc bạc, đổi tiền cổ, khắc mẫu.
Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật 22 Hàng Buồm – Đa giác quan cho di sản
Song song với đình Kim Ngân, Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật 22 Hàng Buồm đã mở ra một mô hình trải nghiệm đa giác quan: tranh thêu lá bồ đề, gốm sứ, trà Việt và thảo dược truyền thống. Các workshop vẽ, in, thêu, pha trà, làm gốm và chế tạo thảo dược không chỉ giúp người tham gia “chạm” vào nghề mà còn truyền tải tinh thần sống chậm, hiểu sâu về giá trị di sản.
Ngay từ những ngày đầu, nhóm họa sĩ đương đại như Vũ Thùy Mai, Trần Cường đã tự tay treo tranh lên các bức tường cũ, tạo nên “gian ký ức” cho phố cổ. Trong các buổi mở cửa, họ không chỉ trưng bày mà còn ngồi trò chuyện, pha trà, chia sẻ cảm hứng, giúp du khách hiểu sâu hơn về tinh thần Hà Nội hiện đại qua lăng kính nghệ thuật.
Những thách thức và giải pháp nâng tầm kể chuyện
Theo Nguyễn Mạnh Đức, họa sĩ kiêm tư vấn nội dung, “khó nhất không phải là tạo không gian đẹp mà là giữ được nhịp sống, tâm hồn của di sản”. Điều này đòi hỏi sự hiện diện liên tục của nghệ nhân, người làm nghề và các câu chuyện đời thường được bồi đắp mỗi ngày.
Chủ nhiệm Câu lạc bộ Đình Làng Việt, Nguyễn Đức Bình nhấn mạnh: “Mỗi địa điểm mang trong mình ký ức nghề nghiệp và nếp sống qua nhiều thế hệ; chúng cần được kể lại bằng ngôn ngữ phù hợp – báo chí, phim ảnh, triển lãm, tour trải nghiệm và đặc biệt là tiếng nói của người dân hiện tại”.
Để đảm bảo bảo tồn bền vững, bà Ngô Thị Thùy Dương, Trưởng ban quản lý Hồ Hoàn Kiếm, lưu ý rằng mọi can thiệp, dù nhỏ, đều phải cân nhắc kỹ lưỡng về cấu trúc, vật liệu và khả năng chịu lực của công trình cổ. Quy trình phối hợp chặt chẽ giữa quản lý di tích, nhà nghiên cứu, kiến trúc sư bảo tồn và nghệ sĩ là yếu tố then chốt để tránh những tác động không mong muốn.
Di sản sống – Nguồn lực mềm cho đô thị sáng tạo
Khi câu chuyện được kể bằng ngôn ngữ không gian, con người và trải nghiệm thực tế, di sản không còn là “bảo tàng tĩnh” mà trở thành nguồn lực mềm cho phát triển đô thị sáng tạo và bền vững. Theo các chuyên gia, việc nâng tầm kể chuyện sẽ tạo ra một chuỗi giá trị mới, thu hút du lịch văn hoá, kích thích kinh tế sáng tạo và bảo vệ di sản cho các thế hệ tương lai.
Bài và ảnh: MAI LỮ
