Nội dung chính
Giới thiệu
Cao Bằng đã biến “công viên địa chất” (CVĐC) thành biểu tượng du lịch bền vững, gắn liền với bảo tồn di sản và phát triển cộng đồng.
Từ ý tưởng táo bạo đến thành viên UNESCO
Trước năm 2015, tỉnh Cao Bằng nổi tiếng với núi non hùng vĩ, hang động kỳ ảo và di tích lịch sử, nhưng tiềm năng du lịch chưa được khai thác đồng bộ. Nghiên cứu chỉ ra mô hình Công viên địa chất (CVĐC) là giải pháp tích hợp phát triển kinh tế xã hội bền vững, bảo vệ môi trường và giữ gìn bản sắc văn hoá các dân tộc.
Với sự quyết tâm của tỉnh và hỗ trợ từ Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam cùng Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản, ngày 12/4/2018 CVĐC Non nước Cao Bằng chính thức gia nhập Mạng lưới CVĐC Toàn cầu UNESCO – cánh cửa mở ra hội nhập quốc tế.
Du lịch tăng trưởng mạnh mẽ
Số liệu minh chứng: năm 2016 đón 650.000 lượt khách; 2018 tăng lên 1,2 triệu; dự kiến 2025 đạt 2,45 triệu lượt, tức gấp 4 lần 2016. Đồng thời, tư duy làm du lịch của người dân và sự tham gia của các cấp, ngành đã thay đổi rõ rệt.
Di sản trở thành sinh kế
Với diện tích 3 683 km², khu vực CVĐC hội tụ núi đá vôi, hang động, thác Bản Giốc, hồ Thang Hen, làng đá Khuổi Ky, di tích Pác Bó… Từ 2018, tỉnh xây dựng chiến lược du lịch bền vững dựa trên bảo tồn tài nguyên địa chất và đa dạng sinh học.
Bốn tuyến trải nghiệm chính
Hướng Bắc – “Hành trình về nguồn cội”: khám phá di tích Pác Bó, suối Lê‑nin. Hướng Tây – “Khám phá Phja Oắc”: rừng nguyên sinh, câu chuyện bảo tồn. Hướng Đông – “Văn hoá bản địa”: thác Bản Giốc, động Ngườm Ngao, hồ Thang Hen. Hướng Nam – “Một thời hoa lửa”: hồi tưởng lịch sử hào hùng.
Hướng thứ năm sẽ liên kết CVĐC Cao Bằng với CVĐC Cao nguyên đá Đồng Vân (Tuyên Quang), tạo mô hình trải nghiệm giữa hai công viên địa chất toàn cầu đầu tiên.
Câu chuyện thành công từ homestay
Tại làng đá Khuổi Ky, chị Mạc Thị Khon điều hành homestay sau khi được đào tạo du lịch cộng đồng. Năm nay, gia đình đón hàng nghìn lượt khách, giữ nguyên kiến trúc truyền thống và tạo nguồn thu ổn định cho cả làng.
Giai đoạn 2021‑2025, Cao Bằng ghi nhận 7,8 triệu lượt khách (tăng 53 %); doanh thu du lịch đạt 5 500 tỷ đồng, tăng 337 %. Hàng ngàn lao động địa phương, đặc biệt là dân tộc thiểu số, đã có việc làm và thu nhập ổn định.
Đánh giá quốc tế và tiềm năng tương lai
Du khách trong và ngoài nước ngày càng quan tâm. Chị Astrid Empacher (Đan Mạch) chia sẻ: “Cao Bằng mang lại cảm giác đặc biệt – thiên nhiên hoang sơ, con người thân thiện, văn hoá sống động.” Anh Nguyễn Anh Tuấn (Nghệ An) nói: “Cảm giác yên bình, câu chuyện lịch sử được kể qua từng ngọn núi.”
Tiếp tục hành trình 2026‑2030
Hiện có 36/56 xã, phường thuộc vùng CVĐC. Năm 2025, tỉnh đã tham gia các diễn đàn quốc tế, trong đó có Hội nghị CVĐC toàn cầu lần thứ 11 tại Chile. Công tác giáo dục cộng đồng được mở rộng: hơn 10 lớp tập huấn cho 452 người dân, 4 lớp cho 120 giáo viên và học sinh.
Mô hình bảo tồn tiếng Tày‑Nùng tại trường học được Mạng lưới CVĐC toàn cầu trao giải “Mô hình hoạt động hiệu quả”. 58 đối tác CVĐC đang hợp tác trong bảo tồn làng nghề, cải thiện sinh kế và phát triển du lịch bền vững.
Phó Giám đốc Ban Quản lý CVĐC Non nước Cao Bằng, Hoàng Thị Huệ khẳng định: “Giai đoạn 2026‑2030, chúng tôi không chỉ giữ vững danh hiệu UNESCO mà còn biến CVĐC thành động lực thực sự cho người dân và thế hệ tương lai.”
Khánh Việt
