Nội dung chính
Bình bát dây – từ cây dại mọc ven bờ bụi thành món đặc sản độc đáo, vừa ngon vừa bổ dưỡng, đang dần chiếm vị trí trên các chợ online.
Bình bát dây là gì?
Bình bát dây, còn gọi mảnh bát, bát bát hoặc dưa dại, là một loài dây leo thuộc họ Bí – Cucurbitaceae (tên khoa học Coccinia cordifolia (L.) Cogn). Cây có thân mảnh, dài, lá xanh bóng và trái nhỏ màu đỏ khi chín. Ở Việt Nam, nó mọc hoang dại khắp các vùng từ đồng bằng tới miền núi, thường bám vào hàng rào hoặc bờ bụi.
Phân bố và đặc điểm sinh học
Loài cây này xuất hiện quanh năm, ra hoa và kết trái suốt bốn mùa. Lá non mềm, ngọn non giòn, còn quả khi chín có kích thước khoảng 2‑3 cm, hình thon dài, da mịn, vị ngọt‑chua nhẹ.
Công dụng dinh dưỡng và y học cổ truyền
Theo y học cổ truyền, lá và ngọn bình bát có vị ngọt mát, giúp thanh nhiệt, làm mát phế, nhuận táo, sinh tân dịch, dưỡng âm và giải độc. Nhiều nghiên cứu thực địa cho thấy cây chứa các flavonoid, saponin và vitamin C, hỗ trợ tiêu hoá và tăng cường hệ miễn dịch.
Cách chế biến truyền thống
Người dân miền Tây đã tận dụng mọi bộ phận của cây để tạo ra những món ăn dân dã nhưng đậm đà hương vị quê hương:
- Canh bình bát dây: lá và ngọn non được nấu cùng hột vịt lộn, thịt băm, xương hoặc tôm. Khi chín, rau giữ độ giòn, vị ngọt thanh, mùi thơm đặc trưng.
- Rau luộc chấm mắm tỏi: lá non nhanh tay luộc qua, chấm với mắm tỏi thơm lịm, tạo cảm giác giòn tan.
- Quả bình bát dây: ăn sống hoặc nấu chín nhẹ. Quả có vị chua‑ngọt, da mịn, có thể nuốt hạt hoặc nhổ ra, giống như ăn dưa hồng.
Quả bình bát dây – Từ dại thành đặc sản
Quả bình bát dây không độc, khi chín mềm, vị ngọt‑chua, độ mềm như trái hồng. Người dân thường ăn nguyên quả hoặc làm mứt, sinh tố. Nhờ hương vị lạ và giá trị dinh dưỡng, hiện nay quả đã xuất hiện trên các chợ mạng với giá khoảng 70.000 đồng/kg.
Thị trường và giá trị kinh tế
Mặc dù vẫn là cây dại, bình bát dây đã dần được người tiêu dùng nhận diện như một đặc sản vùng miền. Các nhà bán lẻ online quảng bá “rau ăn dại – vị thuốc của làng quê”, tạo nhu cầu mới cho người trẻ nhớ về hương vị tuổi thơ. Nhờ đó, giá bán ổn định và tiềm năng mở rộng canh tác quy mô nhỏ đang được các doanh nghiệp nông nghiệp địa phương quan tâm.
Với hương vị độc đáo, giá trị dinh dưỡng và tiềm năng thương mại, bình bát dây xứng đáng được đưa vào thực đơn hàng ngày và danh mục sản phẩm đặc sản của các vùng nông thôn.
