Nội dung chính
Văn hoá dân gian vẫn sống động nhờ những người nghệ nhân dũng cảm và tinh thần cộng đồng mạnh mẽ.
Nghệ nhân Y Khar – người giữ lửa di sản Xơ Đăng
Hơn hai thập kỷ qua, tại xã Đắk Mar, Quảng Ngãi, nghệ nhân ưu tú Y Khar (dân tộc Xơ Đăng) đã kiên trì truyền dạy cồng chiêng, dân ca và dân vũ cho thế hệ trẻ. Sinh ra trong một gia đình nghệ nhân, bà được nuôi dưỡng trong môi trường âm nhạc truyền thống và luôn tìm cách học hỏi từ các bậc thầy già hơn để bảo tồn những giai điệu đang dần phai nhạt.
Không chỉ tái tạo lại các bản chiêng, điệu múa và ca khúc cổ, Y Khar còn sáng tạo những tác phẩm mới – từ ca khúc đến múa xoang – nhưng vẫn giữ nguyên hồn cốt dân tộc và thổi vào đó hơi thở hiện đại. Bà còn tự tay chế tác nhạc cụ truyền thống như đàn T’rưng, Klong Put, dù phải lên rừng tìm lồ ô, nứa – những nguồn nguyên liệu ngày càng khan hiếm.
Những con số nói lên sức mạnh của cộng đồng
Từ 25 người học ban đầu, đến nay Y Khar đã “gieo mầm” cho hơn 180 học viên, trong đó 60 người trở thành nhân lực cốt lõi duy trì âm thanh chiêng trên mọi miền.
Hiện tại, bà đã mở 8 lớp dạy cồng chiêng, hát dân ca và chế tác nhạc cụ từ tre nứa, tạo nên một chuỗi truyền thống bền vững.
Giải pháp bền vững: Đưa văn hoá vào lòng người
Giáo sư Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam nhấn mạnh rằng bảo tồn không phải “đóng băng” mà là đưa văn hoá vào cuộc sống của người dân và du khách. Khi di sản được gắn liền với các hoạt động thường ngày, nó sẽ có sức sống lâu dài.
Hà Tĩnh – hồi sinh dân ca Ví, Giặm
Ở Hà Tĩnh, bà Phan Thư Hiền – Chi hội trưởng Chi hội Văn nghệ dân gian tỉnh – đã “sân khấu hoá” dân ca Ví, Giặm bằng cách đưa chúng vào chương trình giáo dục và tổ chức các lớp truyền dạy miễn phí tại nhà. Kết quả: các câu lạc bộ trẻ tại trường học và làng xã không chỉ biểu diễn trong nước mà còn đưa di sản ra thế giới, trở thành một sản phẩm du lịch văn hoá độc đáo.
Đờn ca tài tử ở miền Tây Nam Bộ
Bà Trương Thị Chanh, giảng viên Trường Đại học Bạc Liêu và chủ nhiệm Câu lạc bộ Đờn ca tài tử, đã xây dựng một cộng đồng hơn 30 thành viên đa dạng độ tuổi. Các buổi sinh hoạt cuối tuần không chỉ diễn tại địa phương mà còn giao lưu tại các hội trại sinh viên, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và khuyến khích sáng tác mới dựa trên nền tảng truyền thống.
Thách thức và hướng đi tương lai
Ngành công nghiệp du lịch, công nghệ số và hỗ trợ tài chính là những yếu tố then chốt giúp di sản sống lâu hơn. Việc số hoá các bản nhạc, video biểu diễn và xây dựng các điểm đến văn hoá như làng nghệ nhân sẽ thu hút giới trẻ, đồng thời tạo nguồn thu bền vững cho nghệ nhân.
Như Y Khar mong muốn có thêm nguồn lực để mở rộng quy mô dạy học, và Phan Thư Hiền lo ngại cân bằng giữa bảo tồn nguyên trạng và phát huy giá trị, chúng ta cần một chính sách hỗ trợ toàn diện: tài trợ, quảng bá qua mạng xã hội, và tích hợp di sản vào chương trình giáo dục.
Hãy cùng hành động: tham gia các câu lạc bộ địa phương, ủng hộ nghệ nhân, và chia sẻ những câu chuyện văn hoá để di sản dân gian không chỉ tồn tại mà còn thăng hoa trong thời đại số.
Ngọc Phương
